Zbigniew Pronaszko, PIEŚŃ WIOSENNA, ok. 1909

107,5 x 95,5cm - olej, płótno dublowane

Na dolnej listwie krosien malarskich odwrotnie do kierunku kompozycji częściowo zdarta nalepka TPSP w Krakowie (druk, czarny atrament): Autor Pronaszko Zbigniew | Adres Kraków | Dzieło Pieśń wiosenna.

 

Obraz wystawiany i wzmiankowany:

– Sprawozdanie Dyrekcyi TPSP w Krakowie z Czynności za Rok 1909, Kraków 1910, s. 19;

– A. Wierzbicka, Zbigniew Pronaszko, Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, architekci, Tom 7, Warszawa 2003, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa, s. 41.

 

Pieśń wiosenna pochodzi z wczesnego, przedformistycznego okresu twórczości Zbigniewa Pronaszki. Dzieło prezentuje głęboko symboliczną wizję, wpisującą się w nurt Młodej Polski i czerpiącą z tradycji antycznej oraz mitologii słowiańskiej, której głównym wątkiem jest temat miłości, sztuki i odrodzenia. Scena rozgrywa się w brzozowym gaju, który symbolizuje wiosnę – czasu budzenia się życia, płodności i odnowy; w mitologii słowiańskiej brzoza to symbol siły, natury, zdrowia oraz kobiecości. Nagie postacie mężczyzny i kobiety reprezentują pierwotny stan natury i czystość relacji, wolnej od cywilizacyjnych ograniczeń. Figura mężczyzny z wieńcem na głowie i fletem nawiązuje do Fauna, bóstwa leśnego, uosabiającego dziką, płodną stronę natury oraz zmysłową muzykę. Pieśń wiosenna to zatem utwór śpiewany przez samą naturę, której posłańcem jest ów mężczyzna. Kobieta jest jego Echem lub Nimfą – czeka na muzykę, gotowa przyjąć energię życiową. Obraz przepełnia nastrój kontemplacyjnego wyciszenia. Nie ma tu gwałtownej ekspresji, jest zaś cisza poprzedzająca muzykę. Mężczyzna jest skupiony na tworzeniu, na wydobyciu dźwięku, który ma ożywić świat. Reprezentuje aktywną, twórczą siłę wiosny. Spojrzenie kobiety skierowane na mężczyznę jest pełne uwagi, co symbolizuje gotowość na przyjęcie miłości, życia i piękna.

Miękkie modelowanie ciał i jasna, harmonijna paleta barw – beże, oliwkowe zielenie – podkreślają sielankowy, oniryczny charakter sceny. Obraz jest wizualnym hymnem na cześć harmonii między człowiekiem a cyklem natury oraz tworzenia i sztuki. Jest to malarska medytacja nad erosem, witalnością i powrotem życia, wyrażona poprzez archetypiczne postacie leśnych bóstw i symboliczną scenerię, stanowiąca radosne powitanie wiosny. Warto odnieść to dzieło do Jesieni (Malowane liście, ok. 1910), znanego płótna Pronaszki, wystawianego w Agra-Art w 2007 roku. Oba obrazy łączy podobny sposób traktowania koloru, światła i materii. Pastelowa, chłodna paleta barw, miękkie modelowanie form oraz wyciszona dramaturgia przestrzeni sytuują te prace w estetyce nowej natury.

Pieśń wiosenna posiada również znacącą wartość dokumentalną – jako świadectwo momentu przejściowego w twórczości artysty, w którym modernistyczna wrażliwość była już wyraźnie obecna, ale formistyczna analiza konstrukcji nie została jeszcze w pełni wypracowana. Dzieło pozostaje rzadkim przykładem tego okresu malarstwa Zbigniewa Pronaszki, jednego z najbardziej znanych uczniów Jacka Malczewskiego.
 

♣ do wylicytowanej ceny oprócz innych kosztów zostanie doliczona opłata wynikająca z prawa twórcy i jego spadkobierców do otrzymania wynagrodzenia zgodnie z Ustawą z dnia 4 lutego 1994 roku - o prawie autorskim i prawach pokrewnych (droit de suite).

Zbigniew Pronaszko (Derebczyn k. Jampola (Żychlin na Podolu ?) 1885 - Kraków 1958) - malarz, grafik, rzeźbiarz i scenograf - studia artystyczne rozpoczął w Kijowie, skąd niebawem przeniósł się do Krakowa, by w latach 1906-1911 kształcić się w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych u Teodora Axentowicza i Jacka Malczewskiego. W czasie studiów podróżował do Wiednia, Monachium, Florencji i Paryża. Lata pierwszej wojny światowej spędził w Zakopanem. W 1917 był współzałożycielem grupy Ekspresjonistów Polskich (w 1919 przemianowanej na Formistów). Po wojnie w latach 1923-1925 wykładał na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Następnie mieszkał w Krakowie, nauczając w Wolnej Szkole Malarstwa L. Mehofferowej, a od 1945 także w Akademii Sztuk Pięknych. Malował krajobrazy, martwe natury, kompozycje figuralne i portrety. We wczesnym okresie twórczości, pod wpływem Jacka Malczewskiego tworzył kompozycje symbolistyczne, jak znane z tytułów w katalogach Brzemię, Pan, Złoty cielec, Bajka o śmierci (Muzeum Narodowe w Warszawie) czy Wspomnienie i Portret matki (Muzeum Narodowe w Krakowie). W późniejszym, formistycznym okresie inspiracje czerpał z malarstwa Cezane’a, kubizmu i polskiej sztuki ludowej. Około 1925 zainteresował się koloryzmem. Obok malarstwa sztalugowego zajmował się scenografią, rzeźbą (pomnik A. Mickiewicza w Wilnie, 1922-24) i malarstwem ściennym (plafony wawelskie, 1933-1934). Był znakomitym karykaturzystą, a także ilustratorem. Wystawiał od 1907; m.in. w Krakowie, we Lwowie, w Warszawie, Poznaniu a także w Pittsburghu (1931), Wenecji (1932), w Paryżu (1922, 1928, 1937) i Wiedniu (1928), Brukseli (1935). Był członkiem Towarzystwa. Artystów polskich „Sztuka” i brał udział w jego wystawach. Wystawiał też z grupami „Zero” (1909), „Nowa Generacja” (1932), należał do grupy „Zwornik”.