Aleksander Kobzdej, ABSTRAKCJA INFORMEL, 1957

77,0 x 100,0cm - olej, płótno

sygnowany p.d.: Kobzdej | 1957

 

Malarstwo Aleksandra Kobzdeja przeszło jedną z najbardziej spektakularnych metamorfoz w polskiej sztuce współczesnej. Autor sztandarowego obrazu socrealizmu Podaj cegłę z 1950 roku, dekadę później był uznawany za czołowego reprezentanta malarstwa materii nie tylko w kraju, ale i za granicą – w 1959 roku otrzymał II nagrodę na V Biennale w Sao Paulo, a rok później Galerie de L’Ancienne-Comédie w Paryżu i French and Company w Nowym Jorku zorganizowały jego wystawy monograficzne. Prezentowana w katalogu „pollockowska“ kompozycja to niezwykle rzadki przykład dzieła dokumentującego – kluczowy w twórczości artysty – moment przejścia od figuracji ku abstrakcji. Wspominała o nim Anna Baranowa: „Przepoczwarzanie się“ trwało dosyć długo, odbywało się etapami. (...) Zwrot ku malarstwu abstrakcyjnemu nastąpił dopiero w 1957 roku. Mało kto pamięta te prace. Podczas przygotowań do obecnej wystawy, w pracowni artysty odkryłyśmy z Maryną Kobzdejową zawinięte w rulon obrazy „przejściowe“ w manierze informel. Są to agresywne kolorowe płótna, na których artysta próbował zasad tak modnego wtedy języka, opartego na grze swobodnego gestu i przypadku. (A. Baranowa, Aleksander Kobzdej – malarstwo jako cena życia [w:] Aleksander Kobzdej. Zmagania z materią, red. J. Grabski, IRSA 2002, s. 16)

W „naszym“ obrazie ekspansywną ekspresję właściwą sztuce bezkształtnej tonuje dominanta chłodnego turkusu, tworzącego margines rozwibrowanej kolorami przestrzeni płótna. Artysta wzorowo przyswoił założenia awangardowego nurtu, i – mimo zaledwie chwilowej fascynacji – zostawił pełne wyrazu i dopracowane warsztatowo dzieło. Wygląda na to, że czego się Kobzdej nie tknął, robił to perfekcyjnie. Wielu czyniło mu z tego zarzut, nie mogąc uwierzyć w autentyczność metamorfoz jego malarstwa – pisała Anna Baranowa (jw., s. 15). Krótka przygoda z informelem wyznacza początek poszukiwań i eksperymentów w obszarze malarstwa niefiguratywnego, których wynikiem były późniejsze słynne serie Szczelin czy Hors Cadre.

 

♣ do wylicytowanej ceny oprócz innych kosztów zostanie doliczona opłata wynikająca z prawa twórcy i jego spadkobierców do otrzymania wynagrodzenia zgodnie z Ustawą z dnia 4 lutego 1994 roku - o prawie autorskim i prawach pokrewnych (droit de suite).

 

Aleksander Kobzdej (Olesko na Ukrainie 12 IX 1920 - Warszawa 25 IX 1972) od wczesnego dzieciństwa mieszkał we Lwowie, gdzie w 1939 zdał maturę. Równolegle z nauką w szkole średniej uczył się prywatnie rysunku i rzeźby. Jesienią 1939 rozpoczął studia architektoniczne na Politechnice Lwowskiej i jednocześnie zaczął malować pod okiem Władysława Lama. Pod obiema okupacjami, sowiecką i hitlerowską, podejmował prace zarobkowe, kontynuując w miarę możności studia. W 1944 został wywieziony na roboty przymusowe do Wiednia, skąd uciekł do Jugosławii. W 1945 wrócił do kraju. Krótko studiował w ASP w Krakowie u Eugeniusza Eibischa, by już pod koniec 1945 objąć stanowisko asystenta swego dawnego nauczyciela, Władysława Lama, na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej. Pracując ukończył politechnikę z dyplomem inżyniera i od 1947 zaczął uczyć w PWSSP w Sopocie. Pracował tam do 1951, kiedy to przeniósł się do ASP w Warszawie, gdzie nauczał aż do śmierci. W latach 40. ulegał w swych próbach malarskich wpływom koloryzmu, kierunku triumfującego zarówno w Akademii krakowskiej, gdzie zaczynał studia, jak i w „szkole sopockiej“, w której sam uczył. Koloryzm Kobzdeja był jednakże poddany dyscyplinie skupionej, syntetycznej formy o rodowodzie sięgającym kubizmu i ekspresjonizmu. W pierwszej połowie lat 50. Kobzdej należał do koryfeuszy socrealizmu. Na ile artysta nie unikał, nawet w tym czasie, ironicznej refleksji, świadczy dyptyk złożony z obrazów Podaj cegłę i Ceglarki, w którym skonfrontował postulatywną i rzeczywistą stronę trudu codziennej pracy. W latach 50. rozwinął też swój talent rysownika, tworząc cykle reportażowych notatek z podróży do Chin i Wietnamu. Od 1956 radykalnie zmienił styl, doświadczając odtąd rozmaitych odmian informelu i malarstwa materii. Eksperymentując z fakturą i przestrzenią doszedł do swego głównego motywu, m stał się wielki cykl „Szczelin“, tworzonych od 1966. Ich syntezą stały się obiekty malarskie zwane „Hors cadre“.